Scientology in België

Achttien jaar onderzoek, invallen door de anti-terreureenheid, zware aanklachten als afpersing en het leiden van een criminele organisatie — en aan het eind een vonnis van 173 pagina’s waarin de rechter de héle vervolging onontvankelijk verklaarde. Op 11 maart 2016 sprak de rechtbank van eerste aanleg in Brussel de Scientology Kerk van België, het Europese kantoor van de Internationale Scientology Kerk en elf medewerkers vrij van alle beschuldigingen.

Het federaal parket had dertig dagen om in beroep te gaan, maar deed dat niet. Op 26 april 2016 meldde de Vlaamse openbare omroep VRT dat de strafzaak definitief gesloten was. De vrijspraak is daarmee onherroepelijk.

Hoe het begon: de sektenlijst van 1997

In 1997 publiceerde een Belgische parlementaire commissie een rapport van 670 pagina’s waarin 189 religieuze organisaties werden opgesomd — niet alleen scientologen, maar ook baha’i’s, boeddhisten, zevendedagsadventisten, mormonen, amish en pinkstergemeenten. Zij werden aangemerkt als ‘gevaarlijke sekten’, zonder onderzoek per geval en zonder dat de betrokken gemeenschappen zelf gehoord werden.

De Internationale Helsinki Federatie stelde in 2003 vast dat de maatregelen die de Belgische regering in het kielzog van dat rapport nam, leidden tot openbare vijandigheid, discriminatie, stigmatisering en marginalisering van leden van die geloofsgemeenschappen.

Kort na publicatie startte een Belgische onderzoeksrechter een strafonderzoek naar de Scientology-gemeenschap in Brussel.

Invallen en inbeslagnames

In september 1999 vielen 120 leden van de anti-terreureenheid van de Brusselse rijkswacht de Scientology Kerk in Brussel binnen, evenals woningen en bedrijven van scientologen in België en Frankrijk. Bij die huiszoekingen — en bij een tweede ronde in 2001 — werden onder meer computers en vertrouwelijke pastorale dossiers in beslag genomen, die onder het biechtgeheim vallen. Die dossiers zijn nooit teruggegeven.

In 2007 vorderde het Openbaar Ministerie vervolging van twaalf personen en twee kerkelijke entiteiten. Pas in oktober 2015 begon het proces — achttien jaar na de start van het onderzoek. Al die tijd werden de betrokkenen in de publiciteit als schuldigen weggezet, zonder dat een rechter zich had uitgesproken.

De uitspraak: niet de verdachten, maar de religie stond terecht

Na een proces van zeven weken deed rechter Yves Régimont op 11 maart 2016 uitspraak. Zijn kernoordeel:

“Het hele proces wordt niet-ontvankelijk verklaard wegens een ernstige en onherstelbare schending van het recht op een eerlijk proces.”

De rechtbank stelde vast dat het Openbaar Ministerie zich niet richtte op concrete strafbare feiten, maar op de leer van Scientology zelf. Het pleidooi van de aanklager bestond grotendeels uit passages uit de geschriften van L. Ron Hubbard, bedoeld om “de criminele opzet aan te tonen” die in die leer besloten zou liggen. De verdachten waren in die redenering slechts het voertuig.

“Met andere woorden, in plaats dat de beklaagden voor dit Hof terechtstaan, is het de bedoeling van de openbare aanklager dat Scientology in haar ideologische betekenis eigenlijk terecht staat.”

De rechtbank trok vervolgens een vergelijking die de kern van de zaak blootlegt:

“Zoals een katholieke priester beschuldigd wordt van pedofilie of van fraude inzake goede doelen, of dat een terrorist verantwoordelijk wordt gehouden voor terroristische aanvallen, zou crimineel gedrag niet volgens de leerstellingen van de Bijbel of de Koran of passages daaruit moeten worden beoordeeld. … De daden van de beschuldigden kunnen niet als crimineel worden beschouwd alleen maar op basis van de ideologische of dogmatische leerstellingen van hun religie.”

Over de houding van aanklager en onderzoekers was de rechtbank onomwonden: uit het dossier bleek “een vermoeden van schuld en een totaal gebrek aan objectiviteit” — in strijd met artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De verdachten werden, aldus het vonnis, “voornamelijk verondersteld schuldig te zijn vanwege het enkele feit dat ze actieve leden van hun Kerk waren”.

Het Hof over de parlementaire sektenlijst

De parlementaire zwarte lijst uit 1997 was door het Openbaar Ministerie aan het strafdossier toegevoegd. De rechtbank oordeelde dat het parlement daarmee zijn boekje ver te buiten was gegaan:

“Het lijkt duidelijk dat door een lijst te presenteren met 189 bewegingen die ze als schadelijk beschouwde, de Parlementaire Commissie een waardeoordeel velde waarvoor ze het recht niet had en waardoor het principe van veronderstelde onschuld, waarvan iedereen moet genieten, wordt geschonden.”

Die vaststelling reikt verder dan België: zij ondergraaft het gebruik van vergelijkbare overheidslijsten waarmee religieuze minderheden in andere Europese landen worden gestigmatiseerd.

De aanklachten, stuk voor stuk

Criminele organisatie. De rechtbank verwierp deze beschuldiging direct. Het dossier bevatte tegenstrijdige informatie en de aanklager kon op geen enkel moment duidelijk maken waaruit die criminele organisatie eigenlijk bestond — niet in de tenlastelegging en niet in zijn pleidooi.

Het ‘glossarium’. Het Openbaar Ministerie had een eigen document samengesteld met Scientology-termen en -doctrines. De rechtbank oordeelde dat de juistheid ervan niet te controleren was, noemde het gebruik ervan “op zijn minst verbijsterend voor de verdediging” en legde het document terzijde.

Onwettige uitoefening van de geneeskunde. De aanklager stelde dat spirituele praktijken neerkwamen op het onbevoegd uitoefenen van de geneeskunde. Het ging om auditing (geestelijke begeleiding waarbij iemand zijn eigen ervaringen onderzoekt), het zuiveringsprogramma (een stap waarbij het lichaam van gifstoffen wordt ontdaan) en touch assists (het richten van iemands aandacht op een pijnlijke plek). De aanklager voerde echter geen concrete feiten aan waaruit een overtreding bleek, en de rechtbank verwierp ook deze beschuldigingen. Wat auditing precies inhoudt, lees je op Wat is Scientology?

Onredelijke duur. De rechtbank stelde vast dat het recht om binnen een redelijke termijn berecht te worden was geschonden — achttien jaar onderzoek. Naar Belgisch recht was dat op zichzelf geen grond voor verwerping; de zaak sneuvelde uiteindelijk op het geschonden recht op een eerlijk proces en op de onschuldpresumptie.

Wat deze uitspraak betekent

De uitspraak van 11 maart 2016 geldt als een van de belangrijkste Belgische vonnissen over godsdienstvrijheid. De kern ervan is eenvoudig: je mag een religie niet berechten, en je mag mensen niet schuldig veronderstellen op grond van hun geloof alleen. Dat principe raakt alle landen die het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens hebben onderschreven.

Belangrijk om te weten: België erkent officieel slechts zes religies (de katholieke, protestantse, anglicaanse en orthodoxe kerken, het jodendom en de islam). Scientology hoort daar niet bij, en deze uitspraak verandert dat niet. Wat de uitspraak wél deed, is een streep zetten door een vervolging die de rechter in strijd met de mensenrechten achtte — en het gevorderde verbod op de Kerk van tafel vegen. Scientology is in België sindsdien gewoon actief.

Vorm je eigen oordeel

België laat zien wat er gebeurt wanneer een overheid een geloofsgemeenschap als verdachte behandelt in plaats van concrete feiten te onderzoeken: achttien jaar procedures, een streep door de hele zaak, en een rechter die vaststelt dat het parlement zijn bevoegdheid overschreed.

Lees ook over Scientology in Duitsland en Scientology in Frankrijk, bekijk de religieuze erkenningen wereldwijd, of lees over gevestigde belangen. Heb je een vraag? Neem gerust contact op.

Bronnen

Waar een bron aan Scientology gelieerd is, staat dat erbij vermeld.

  • Rechtbank van eerste aanleg Brussel, vonnis van 11 maart 2016 (173 pagina’s), rechter Yves Régimont — de citaten op deze pagina komen uit dat vonnis. Samenvatting en uitspraak via STAND. (STAND is een aan Scientology gelieerde organisatie; het vonnis zelf is van de rechtbank.)
  • Onafhankelijke berichtgeving: VRT NWS, “Scientology is geen criminele organisatie” (11 maart 2016) en “Strafzaak Scientology definitief gesloten” (26 april 2016); Euronews (11 maart 2016).
  • Rapport van de Belgische Parlementaire Commissie inzake sekten (1997), 670 pagina’s, met een lijst van 189 organisaties.
  • Internationale Helsinki Federatie, rapportage over België (2003).
  • Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, artikel 6 § 1 (recht op een eerlijk proces); vgl. EHRM, Panju t. België (18393/09), 28 oktober 2014, over de redelijke termijn.
Scroll naar boven